Sprawozdanie z mobilności mistrzów w Wiedniu

Dziesięciu mistrzów szkolących w zawodach: krawiec, złotnik-jubiler oraz ślusarz – uczestników projektu „Kierunek Austria – europejskie kompetencje mistrzów szkolących i uczniów Zespołu Szkół Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Krakowie” (nr przedsięwzięcia 2024-1-PL01-KA122-VET-000223496) – w dniach 19–25 października 2025 r. wzięło udział w mobilności typu job-shadowing w Wiedniu, którego celem była wymiana doświadczeń, obserwacja pracy lokalnych zakładów oraz poznanie austriackiego systemu szkolenia zawodowego.

Projekt realizowany jest przez Małopolską Izbę Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Krakowie w ramach Programu FERS, na zasadach programu Erasmus+ i obejmuje mobilność 10 mistrzów szkolących oraz 20 uczniów ZSRiP w Austrii. Partnerem przyjmującym jest Travelmania – międzynarodowy operator wyjazdów edukacyjnych oraz zintegrowana placówka kształcenia średniego i zawodowego, której misją jest wspieranie uczenia się przez całe życie poprzez wysokiej jakości edukację i szkolenia.

W dniu 19 października 2025 r. uczestnicy wraz z towarzyszącym im tłumaczem wyruszyli pociągiem do Wiednia. Po komfortowej podróży i dotarciu do celu, zostali zakwaterowani w apartamentach, a następnie odbyło się spotkanie organizacyjne z udziałem grupy oraz przedstawiciela przyjmującej instytucji. Omówiono program wizyt, zasady logistyczne oraz cele merytoryczne pobytu. Wieczorem grupa udała się na wspólną kolację do restauracji z wiedeńskimi specjałami, co stanowiło okazję do wzajemnej integracji. Kolejnego dnia mistrzowie rozpoczęli job-shadowing w wiedeńskich firmach, poznając pracę i austriackie realia systemu kształcenia zawodowego.

Krawcy odbywali job-shadowing w firmie MODE SALON Änderungsschneiderei w 19. dzielnicy Wiednia Döbling, bogatszej części miasta, gdzie usługi rzemieślnicze wciąż cieszą się popytem. Firma specjalizuje się w przeróbkach krawieckich. Właściciel, aby zwiększyć rentowność działalności, rozszerzył ofertę o usługi odbioru ubrań dla pralni oraz przyjmowanie paczek DPD. Obecnie nie prowadzi kształcenia uczniów, co wynika z braku zainteresowania oraz trudności formalnych związanych z odbywaniem praktyk zawodowych, które w Austrii są regulowane przepisami państwowymi.

Krawcy odwiedzili też kilka innych zakładów, takich jak E.S Grinzinger, S. Mode Aksan, czy Schneiderei & Putzerei DUMAN. We wszystkich zakładach dominowały przeróbki krawieckie oraz – w mniejszym stopniu – szycie miarowe. Właściciele podkreślali, że po pandemii zmienił się rynek: klienci rzadziej decydują się na odzież szytą na miarę, częściej wybierając tanie marki sieciowe.

E.S. Grinzinger – ta rodzinna pracownia, prowadzona przez mistrza krawieckiego z ponad 30-letnim doświadczeniem, stała się źródłem cennych informacji na temat systemu szkolnictwa zawodowego w Austrii. Właściciel, posiadający uprawnienia pedagogiczne, w przeszłości zatrudniał polskich krawców, chwaląc ich za wysokie kwalifikacje. Uczestnicy dowiedzieli się, że uczniowie w Austrii odbywają 3,5-letnią praktykę, z czego ostatnie pół roku, tzw. „staż”, służy utrwaleniu umiejętności. Egzamin czeladniczy ma formę sprawdzianu praktycznego, podczas którego uczeń wykonuje fragmenty odzieży (kołnierzyk, dziurki, guziki). Natomiast na egzaminie mistrzowskim kandydat musi w ciągu dwóch dni samodzielnie wykonać pełną sztukę odzieży pod nadzorem komisji egzaminacyjnej w izbie rzemieślniczej. Członkostwo w Izbie Rzemieślniczej jest obowiązkowe dla wszystkich przedsiębiorców z branży.

Zakład S. Mode Aksan, który odwiedzili, ma bogatą, ponad 100-letnią historię, w trakcie której kilkukrotnie zmieniało właścicieli. Obecny właściciel prowadzi działalność od 20 lat. Zakład specjalizuje się w przeróbkach oraz szyciu miarowym, świadcząc usługi głównie dla dużych firm odzieżowych, takich jak H&M czy Reserved. W przeszłości wykonywał także konfekcję dla Żandarmerii, zatrudniając wówczas około 70 pracowników. Właściciel nie prowadzi już szkolenia uczniów, tłumacząc to nadmiernym obciążeniem administracyjnym, brakiem gotowości młodzieży do podjęcia rzetelnej nauki oraz skomplikowanymi wymogami formalnymi.

Ostatnia wizyta odbyła się w pracowni, w której dokonano niedawno sukcesji – właściciel przekazał firmę córce, sam pozostając w roli doradcy i wykonawcy. Zakład specjalizuje się w przeróbkach, szyciu miarowym oraz obróbce odzieży skórzanej, a klientelę stanowią głównie zamożni mieszkańcy Wiednia. Podobnie jak w poprzednich przypadkach, firma nie szkoli uczniów, co jest zjawiskiem powszechnym w wizytowanych zakładach. Dodatkowym elementem działalności jest punkt przyjęć do pralni.

Wnioski i obserwacje naszych krawców były takie, że we wszystkich wizytowanych zakładach głównym źródłem utrzymania są przeróbki krawieckie, podczas gdy szycie na miarę stanowi uzupełnienie oferty. Występuje tu dywersyfikacja działalności – większość przedsiębiorstw łączy usługi krawieckie z dodatkowymi formami aktywności (pralnie, usługi kurierskie), co zwiększa ich stabilność finansową. Kryzys kształcenia zawodowego – brak chętnych do nauki zawodu oraz skomplikowane procedury administracyjne zniechęcają do prowadzenia szkoleń. W Austrii, podobnie jak w Polsce, obserwuje się spadek prestiżu zawodów rzemieślniczych wśród młodzieży. Rola izb rzemieślniczych – obowiązkowe członkostwo w izbie zapewnia nadzór nad jakością kształcenia i standardami egzaminacyjnymi, ale jednocześnie generuje dodatkowe koszty i obowiązki dla przedsiębiorców. Sukcesja rodzinna – w przypadkach, gdy zakład jest kontynuowany przez kolejne pokolenie, następuje płynne przekazanie wiedzy i klienteli, co zwiększa szanse na przetrwanie firmy.

Mobilność w Wiedniu umożliwiła naszym mistrzom krawieckim konfrontację z rzeczywistością austriackiego rynku usług odzieżowych. Pomimo różnic systemowych, problemy branży okazały się zaskakująco zbieżne z tymi znanymi z Polski: malejące zainteresowanie zawodem, presja ekonomiczna oraz konieczność dywersyfikacji usług. Wymiana doświadczeń z wiedeńskimi rzemieślnikami wzbogaciła uczestników o nowe perspektywy i rozwiązania, które mogą zostać wdrożone w rodzimych pracowniach.

Złotnicy z kolei odbywali job-shadowing w zakładzie Wiener Goldschmiedelehrgang, prowadzonym przez Alfreda J. Roemera. Firma prowadzi prywatną szkołę złotnictwa. Właściciel wyjaśnił szczegółowo system kształcenia złotników w Austrii, z czego wynika, że złotnikiem można zostać poprzez ścieżkę kształcenia czeladnik/ mistrz, albo poprzez jeden z kilku Austriackich Związków Artystów. Uczestnicy zapoznali się z programem nauczania, gdzie uczniowie uczą się 4 semestry, podzieleni na kilkuosobowe grupy z dwoma mistrzami szkolącymi. Zajęcia mają 3 razy w tygodniu, a szkoła jest dla osób pełnoletnich. Wykonują projekty złotnicze, ale dodatkowo mają zajęcia nie związane ze złotnictwem bezpośrednio, takie jak modelowanie w masie Fimo, czy malarstwo. Ciekawą dla uczestników informacją był fakt, że 1 semestr poświęcony jest gemmologii, dzięki czemu przyszli złotnicy mają już większą wiedzę o kamieniach szlachetnych, ich imitacjach, metodach traktowania. Zauważają, że w Polsce również powinna być obowiązkową częścią nauczania. Uczestnicy mogli obejrzeć również prywatne muzeum złotnictwa, które zorganizował na terenie szkoły właściciel.

Pozostałe zakłady, które odwiedzili to: JUWELIERWIEN M.SKREIN, Christian Köhler i Goldschmide Gabriela Bibl. Poznali różne modele funkcjonowania branży: w Skrein, podziwiali połączenie nowoczesnego minimalizmu z klasyczną elegancją oraz ręczne wykonywanie biżuterii. Firmę prowadzi w drugim pokoleniu Marie Skrein, która w wyniku sukcesji przejęła w tym roku firmę po ojcu i kontynuuje rodzinną tradycję. Firma posiada dwa punkty – salon wystawienniczy i pracownię w lokalu obok, w której pracownicy wykonują około 80% wyrobów, głównie ze złota i platyny. Do sklepu wchodzi się tylko po umówieniu się, drzwi z reguły są zamknięte. Złotnicy zwrócili uwagę na fakt, że firma całkowicie przeszła na użycie fair tradegold, czyli złota pozyskanego w sposób etyczny i ekologiczny.

W pracowni Christiana Köhlera, ukrytej w malowniczym podwórzu kamienicy w samym sercu miasta, nasi mistrzowie mogli zobaczyć, jak tradycyjne techniki harmonijnie łączą się z nowoczesnym designem w kameralnej, rodzinnej atmosferze. Pracownię prowadzi małżeństwo posiadające tytuły mistrzów, specjalizują się w pracy na odlewach, w złocie i platynie. Biżuterie wykonują dla klientów indywidualnych, realizując powierzone projekty i swoje oryginalne wzornictwo. Tworzą głównie dla stałego grona klientów, dzięki czemu nie potrzebują zewnętrznej reklamy, a ich rzemiosło broni się samo.

W Goldschmiede Gabrieli Bibl – członka prestiżowej Platformy Wiedeńskiego Rzemiosła Artystycznego – obserwowali pracę przy indywidualnych zamówieniach. Właścicielka w swojej firmie szkoli 4 uczniów. W firmie jest kilka pomieszczeń, pracownie oraz dość spora biblioteka z fachowa literaturą. Pracuje tu wielu młodych ludzi. Ciekawostką było to, że nie używają miechów ani kompresorów, tylko dmuchawek ustnych. Pracownia wyposażona w mieszaninę starych, porządnych narzędzi z nowymi np. grawerka CNC oraz linia do galwanizacji.

Złotnicy zwrócili uwagę na doskonałe wyposażenie wiedeńskich pracowni oraz dostępność wysokiej jakości materiałów i narzędzi. Po wizycie w zakładzie udali się do lokalnego sklepu z narzędziami jubilerskimi, poleconego przez właścicielkę i zaopatrzyli w kilka nowych nabytków do swoich pracowni, podkreślili, że w Krakowie nie ma tak dobrze zaopatrzonego sklepu.

Czas wolny
W ramach mobilności uczestnicy mieli okazję nie tylko zgłębiać tajniki swojego rzemiosła w ramach części zawodowej, ale także aktywnie korzystać z czasu wolnego, poznając kulturę, sztukę i kulinarne dziedzictwo Wiednia. Uczestnicy z zaangażowaniem odkrywali bogactwo wiedeńskich muzeów. Muzeum Historii Naturalnej (Naturhistorisches Museum) zachwyciło ich imponującymi zbiorami – od minerałów i kamieni szlachetnych po wypchane zwierzęta z całego świata. Wystawa obrazów 3D spotkała się z dużym zainteresowaniem, podobnie jak ogromne eksponaty przyrodnicze. W Muzeum Sisi mistrzowie krawiectwa z uwagą przyglądali się strojom cesarzowej Elżbiety, które stanowiły inspirację do przyszłych projektów. Dzięki audioprzewodnikom w języku polskim mogli głębiej poznać historię i styl życia monarchini. Niezwykłym przeżyciem była wizyta w Kunsthistorisches Museum, jednym z najważniejszych muzeów sztuki na świecie, gdzie podziwiali bezcenne dzieła malarstwa i rzeźby. Dodatkowo, skarbiec w pałacu Hofburg z klejnotami i insygniami Habsburgów wzbudził zachwyt wśród złotników, którzy docenili kunszt wykonania i historyczną wartość eksponatów.

Wieczorny koncert w przeddzień wyjazdu – „Cztery pory roku” Vivaldiego w katedrze św. Szczepana był artystycznym ukoronowaniem pobytu. Występ w zabytkowej świątyni, przy akustyce podkreślającej piękno muzyki barokowej, dostarczył niezapomnianych wrażeń.

Uczestnicy chętnie spędzali czas na Praterze, gdzie korzystali z atrakcji wesołego miasteczka. Karuzela „Ekstaza” i „filiżanki” dostarczyły emocji, a spacer alejkami parku pozwolił na chwilę relaksu.

Wizytę na wieży widokowej Donauturm z obrotową kawiarnią wspominano jako niezwykłe doświadczenie – zwłaszcza o zachodzie słońca, kiedy panorama Wiednia ukazywała się w pełnej krasie.

Wiedeń zachwycił uczestników swoją kuchnią. Tradycyjny sznycel wiedeński z sałatką ziemniaczaną stał się szybko ulubionym daniem, podobnie jak jabłkowy strudel serwowany w małych, przytulnych kawiarniach. Jedna z nich, prowadzona przez właścicielkę samodzielnie wypiekającą ciasta, stała się ulubionym miejscem spotkań. Wspólne obiady i kolacje w restauracjach w centrum miasta były okazją do degustacji lokalnych specjałów i integracji w mniej formalnej atmosferze.

Pod opieką przewodnika mistrzowie zwiedzali najważniejsze zabytki Wiednia, m.in. katedrę św. Szczepana, pałac Schönbrunn i Gloriettę. Przewodnik dzielił się nie tylko faktami historycznymi, ale także ciekawostkami, co wzbogaciło wiedzę uczestników o mieście i jego kulturze.

Część czasu wolnego poświęcono na wizyty w miejscach związanych z zawodem. Złotnicy odwiedzili specjalistyczny sklep z narzędziami jubilerskimi, polecany przez Christiana Kohlera, gdzie zaopatrzyli się w niezbędne akcesoria. Z kolei krawcy odwiedzili sklep Komolka z tkaninami, gdzie mogli zakupić materiały inspirowane wiedeńską modą.

Wizyta w butiku polskiej projektantki Magdaleny pozwoliła zapoznać się z lokalnym rynkiem mody i zobaczyć, jak polscy twórcy radzą sobie na austriackim gruncie.

Czas wolny sprzyjał także nawiązywaniu relacji. Wspólne wieczory, rozmowy w pociągu, wymiana „patentów” zawodowych i dzielenie się wrażeniami z wizyt w pracowniach zbliżyły do siebie uczestników – krawców, złotników, ślusarza i tłumacza. Dzięki temu wyjazd stał się nie tylko okazją do rozwoju zawodowego, lecz także do budowania sieci kontaktów i wspólnej motywacji.

Czas wolny podczas mobilności w Wiedniu był w pełni wykorzystany. Dzięki połączeniu elementów kulturalnych, kulinarnych, rekreacyjnych i integracyjnych, mistrzowie mogli nie tylko odpocząć po intensywnych wizytach studyjnych, lecz także wzbogacić swoją wiedzę o Austrii i jej dziedzictwie. Wyjazd pozostanie w pamięci uczestników jako wartościowe doświadczenie zarówno zawodowe, jak i kulturowe.

Wyjazd „Kierunek Austria” pozwolił rzemieślnikom na pogłębienie wiedzy zawodowej poprzez obserwację pracy w austriackich zakładach, porównanie systemów szkolenia w Polsce i Austrii, integrację środowiska rzemieślników, czerpanie inspiracji, zarówno zawodowych, jak i kulturowych, co z kolei umożliwiło głębsze zrozumienie kontekstu społeczno-kulturowego, w jakim funkcjonują odwiedzane zakłady. Dzięki takim inicjatywom polscy rzemieślnicy zyskują europejskie kompetencje, poszerzają horyzonty i wracają z pomysłami na rozwój własnych pracowni.

Fot. Krzysztof Ziemba:

Przedsięwzięcie „Kierunek Austria – europejskie kompetencje mistrzów szkolących i uczniów Zespołu Szkół Rzemiosła i Przedsiębiorczości (ZSRiP) w Krakowie” o numerze 2024-1-PL01-KA122-VETt-000223496 realizowane przez Małopolską Izbę Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Krakowie w ramach programu „Zagraniczna mobilność edukacyjna uczniów i absolwentów oraz kadry kształcenia zawodowego” współfinansowanego przez UE ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego+, w Programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 realizowanym na zasadach Programu Erasmus+.